| |
Door Jurjen Donkers, met dank aan Bert Vuijsje
"Rita Reys is al meer dan een halve eeuw onafgebroken en onbetwist de grootste jazzzangeres van Nederland", concludeerde de Edisonjury eind 2006, toen zij als eerste Nederlandse jazzmusicus de Oeuvre Edison in ontvangst nam. Sinds 1960 is ze officieel Europe’s First Lady of Jazz,en nog altijd weet deze jazzdiva haar publiek om haar vingers te winden, met haar ongekende en door velen bejubelde timing, swing en performance.
JEUGD
Maria Everdina Reys werd op 21 december 1924 geboren in Rotterdam. Ze kwam uit een artistiek gezin: vader was violist en stond voor het orkest, moeder was revuedanseres. Thuis werd vrijwel geen jazz gedraaid. Haar ouders hielden van lichtklassieke muziek, en zodoende groeide Rita op onder de klanken van Chaikovski en Chopin. Maar wel bleek al snel dat het zingen haar in het bloed zat: “jij bent zingend geboren”, zei haar moeder haar eens. Als tiener deed ze mee aan zangconcoursen in Rotterdam, die ze stuk voor stuk allemaal won. Als 15-jarige meisje trad ze op met The Hawaiian Minstrels. Twee jaar later werkte ze met het orkest van Johny Jansen, waar ook haar vader deel van uit maakte.
KENNISMAKING MET DE JAZZ
Al in 1943 vertrok Rita uit haar geboorteplaats, en ging ze o.a.werken in een kroeg in Hilversum. Jazzdrummer Wessel Ilcken kwam daar, onder de indruk van haar zangtalent, steeds vaker naar haar luisteren. Na een aantal maanden ging Rita echter terug naar haar ouders in Rotterdam. Na de bevrijding zocht Wessel haar weer regelmatig op, en tenslotte vroeg hij haar ten huwelijk. Ze trouwden op 2 november 1945. Door hem kwam Rita in de jazzscene terecht. Ze werkten o.a. samen in het orkest van saxofonist Lex van Spall.
EUROPA IN
In de jaren die volgden traden Rita en Wessel steeds vaker op in het buitenland. In 1945 en ’46 gaven ze concerten in België en Luxemburg, samen met het orkest van Ted Powder. Van 1947 tot 1950 toerden ze door Spanje en Noord-Afrika, met het orkest van Piet van Dijk. In 1950 werd het Rita Reys Sextet opgericht, waarmee Rita en Wessel met veel succes tournees deden door Engeland en Duitsland. Ook haar broer, tenorsaxofonist Karel Reys, maakte van het sextet deel uit.
Stockholm (Zweden) was in die tijd het jazzcentrum van Europa,en vandaar ook dat Rita en Wessel er in 1953 voor langere tijd heen gingen. Rita’s eerste plaatopnames werden hier gemaakt, voor het Zweedse label Artist. Op 2 maart ging ze voor het eerst de studio in, met de toentertijd beroemde saxofonist Lars Gullin. Een half jaar later maakte zo opnamen met het sextet van klarinettist Ove Lind. Echter werd Rita zwanger, en na een drukke tijd in Zweden keerden Rita en Wessel terug naar Nederland. Ze vestigden zich in Loosdrecht, en op 18 april 1954 werd dochter Leila geboren. Een jaar later maakte Rita haar eerste Nederlandse plaatopnames, voor de elpee “Jazz Behind the Dikes” waarop toenmalig Nederlands jazztalent te horen is. Haar vertolking van “My Funny Valentine” betekende haar doorbraak in eigen land.
DE STATES
Haar succes in Nederland was gevestigd, en in 1956 lonkte ook de Verenigde Staten. George Avakian, producer bij het Amerikaanse label Columbia, hoorde haar zingen in de Amsterdamse jazzclub Sheherazade, en nodigde haar uit naar de States te komen. Ze ging zonder Wessel, die geen visum kon krijgen omdat hij stickies rookte. Ze kreeg de aanbieding een plaat te maken, en deed dat met een van de beroemdste jazzensembles van die tijd: Art Blakey & The Jazzmessengers. Op deze elpee, “The Cool Voice of Rita Reys”, zijn o.a. te horen: Horace Silver, Hank Mobley en Donald Bird. Omdat de heren het zo’n “ball” vonden om met Rita te werken, traden ze ook nog een aantal keer samen op in de beroemde
jazzclub Village Vanguerd, in New York’s Greenwich Village. Later gaf ze hier concerten met o.a. jazzorganist Jimmy Smith.
Een jaar later ging Rita wederom naar Amerika, en trad met het orkest van Chico Hammilton op in de Village Vanguard. Elders stond ze gedurende die maanden op de planken met andere grote namen: Oscar Petterford, Zoot Sims en Clark Terry.
Zes dagen na terugkomst in Nederland kreeg Rita een enorme klap te verduren: Wessel kreeg een hersenbloeding en overleed een week later aan de gevolgen daarvan. Toch ging Rita snel weer aan het werk, al was het maar omdat er voor haar en haar dochter wel brood op de plank moest komen. Ze ging onder meer naar Duitsland, waar ze werkte met Kurt Edelhagen en Bengt Hallberg. In Frankrijk trad ze
enige tijd op met Lester Young.
EUROPE'S FIRST LADY OF JAZZ
Rita ging steeds vaker samenwerken met het trio van pianist Pim Jacobs, die ze ook al kende uit de band van Wessel. Pim bleek stapelverliefd op Rita, en na een optreden in Groningen vroeg hij haar, op weg terug naar huis, ten huwelijk Ze trouwden op 30 september 1960, in het stadhuis van Hilversum. Het Polygoonjournaal deed er verslag van. De burgemeester reikte Pim en Rita bij deze gelegenheid het eerste exemplaar uit van hun elpee “Marriage in modern jazz”.
Om meerdere redenen was 1960 een bijzonder jaar. Rita en het Trio Pim Jacobs, met Ruud Jacobs op contrabas en Wim Overgaauw op gitaar, wonnen het internationale jazzfestival van Juan Les Pins (Frankrijk). Rita werd er uitgeroepen tot Europe’s First Lady of Jazz.
Een jaar later won Rita haar eerste Edison, voor “Marriage in Modern Jazz”. Hij werd haar uitgereikt door cabaretier Wim Sonneveld. In 1969 won ze haar tweede, voor “Rita Reys Today”. Dat jaar vloog ze ook andermaal naar de Verenigde Staten, om er op te treden tijdens het jazzfestival van New Orleans, met o.a. Zoot Sims en Milt Hinton.
ROGIER VAN OTTERLOO - THE SONGBOOKS
In de jaren die volgden wilde Rita laten zien dat haar muzikale talent zich niet slechts leende voor het klassieke jazzrepertoire, en ging ze een samenwerking aan met dirigent en arrangeur Rogier van Otterloo. En met succes: zowel haar vertolking van het repertoire van Burt Bacharach als dat van Michel Legrand resulteerden in een Edison en een Gouden Plaat. Ook de beide componisten waren onder de indruk van Rita’s vertolkingen van hun werk. “I love what I heard on the record. So happy to hear you again”, schreef Bacharach haar. Ook Legrand prees de elpee met zijn composities met veel enthousiasme aan: “From now on, everytime I will write a song, I will think of the great Rita Reys, who sings the love songs with such love, that I really love her, and you will too.”
Later nam Rita met het orkest van Van Otterloo, eveneens met veel succes, ook het repertoire van
George Gershwin en Antonio Carlos Jobim op.
DE JAREN '80-’90: BACK TO BASICS
Vanaf de jaren ’80 keerde Rita terug naar het klassieke American Songbook-repertoire. Ze nam o.a. de elpee “That Old Feeling” op, met de Amerikaanse saxofonist Johnny Griffin, en “Memories of you”, met een orkest o.l.v. Lex Jasper. Twee jaar later werd er borstkanker bij haar geconstateerd, waar ze evenwel snel weer bovenop wist te komen. Na wekenlang medische behandelingen en thuis zitten, trad ze op in een uitverkocht Concertgebouw. Niemand wist dat ze ziek was geweest, en de kranten stonden vol lovende recensies. Besloten werd om het concert, dat voor de TROS-radio was opgenomen, op elpee en cd uit te brengen. Rita zelf zei over die avond later in De Volkskrant: “Dat concert is inderdaad een soort nieuwe start geweest, zo van: vergeten al die rotzooi achter me”.
In 1986 ging een lang gekoesterde wens van Rita in vervulling, toen ze in de Wisseloord Studios in
Hilversum haar kerstplaat opnam: “Have Yourself a Merry Little Christmas”, samen met het Trio Pim Jacobs en het Metropole Orkest o.l.v. Rogier van Otterloo. Het zou het laatste album waarvoor ze samenwerkte met Van Otterloo, die twee jaar later overleed.
In 1991 ontving Rita op het North Sea Jazz Festival de Bird Award, en later dat jaar kreeg ze in Den Haag, uit handen van de Amerikaanse ambassadeur, de American Songbook Award uitgereikt . Mede naar aanleiding hiervan maakte ze in 1992 twee dubbel-cd’s: “Rita Reys, The American Songbook”, volume 1 &2. Het zouden de laatste cd’s worden die ze opnam met Pim. Bij hem werd in 1995 kanker geconstateerd. De tournee t.g.v. Rita’s 70e verjaardag werd afgeblazen, en er volgde een lang traject van medische behandelingen. Toch overleed hij, op 3 juli 1996, op 61-jarige leeftijd. Tien dagen na zijn overlijden nam Rita voor hem postuum de Bird Award in ontvangt, waarbij ze zei, “zoals Pim het wilde”, terug te komen.
ALLEEN VERDER
Een vechter als ze is stond ze een jaar later alweer op het North Sea Jazz Festival, samen met het trio van haar nieuwe pianist en begeleider Lex Jasper. Met het Filharmonisch Orkest van Hannover nam ze de cd “Loss of Love, Rita Reys Sings Henry Mancini” op. Het werd haar vijfde songbookvertolking. Ze ging weer veel optreden, zowel in binnen- als buitenland. Ter gelegenheid van haar 75e verjaardag ging Rita nogmaals de studio in, voor de opnames van “The Lady Strikes Again”. Hierop is ze te horen is samen met het Lex Jasper Trio, het Cor Bakker Trio, het Rosenberg Trio en Mathilde Santing. Het eerste exemplaar van de cd werd aan haar uitgereikt door toenmalig premier Wim Kok, die al jaren een groot fan van haar bleek te zijn.
In 2004 schreef Rita samen met journalist Bert Vuijsje haar levensverhaal: “Rita Reys, Lady Jazz”. In augustus ging ze de studio in om een nieuwe plaat te maken, met nooit eerder gezongen stukken als “Under A Blanket Of Blue, “When Sunny Gets Blue” en “I Get Along Without You Very Well”. De cd werd een hommage aan Pim, en kreeg dan ook de toepasselijke titel “Beautiful Love - A tribute to Pim Jacobs”. De begeleidende muzikanten zijn Peter Beets (piano), Ruud Jacobs (contrabas) en Martijn van Iterson (gitaar). Eind november vierde Rita haar tachtigste verjaardag met haar publiek, in het Pim Jacobs Theater in Maarssen.
OEUVRE EDISON
Op 22 december 2006 ontving Rita Reys als eerste Nederlandse jazzmusicus de Oeuvre Edison, na o.a. Tony Bennett en Herbie Hancock. Bij de uitreiking sprak Rita haar grote dank uit aan alle muzikanten, haar publiek en anderen die door de jaren heen bijdroegen aan haar succes. Een speciaal dankwoord richtte ze tot Ruud Jacobs, die een groot gedeelte van haar oeuvre produceerde. Ook noemde ze haar geliefde echtgenoot Pim Jacobs "die wij natuurlijk niet vergeten mogen". Een groot applaus volgde.
RECENT
Begin 2007 namen Rita Reys en het Kwintet Ruud Jacobs in een uitverkocht Koninklijk Theater Carré een DVD op, die nadien wekenlang hoog genoteerd stond in de Muziek DVD Top 20. In 2007/2008 ging Rita andermaal op tournee langs de Nederlandse theaters, samen met Piet Noordijk. Ze stonden maandenlang voor vele uitverkochte zalen, en bewezen beide nog altijd tot de absolute top van hun vak te horen. In juli stond Rita Reys voor de 19e keer op het North Sea Jazz Festival, samen met de Jazz Orchestra of the Concertgebouw en Fay Claassen, haar grote favoriet onder de jongere generaties jazzvocalisten.
RITA REYS, 65 YEARS ON STAGE JUBILEE
Rita Reys en het Ruud Jacobs/Peter Beets Kwintet
Rita Reys: sinds 1960 Europe’s First Lady of Jazz en dit seizoen staat ze 65 jaar op het podium. Eind 2006 nam zij als eerste Nederlandse jazzmusicus de Oeuvre Edison in ontvangst. De jury noemde haar “al meer dan een halve eeuw onafgebroken en onbetwist de grootste jazzzangeres van Nederland”. Nu zij dit seizoen haar 65-jarig podiumjubileum viert, bewijst zij eens te meer één van Nederlands grootste, swingendste en meest gepassioneerde jazzmusici te zijn. Na al die jaren heeft Rita een groot repertoire opgebouwd, waardoor ieder concert een gebeurtenis op zich is. Of ze nu een swingend up-tempo, een zwoele bossa nova of een ballad zingt, ze beheerst alle genres die de jazz rijk is als geen ander, en krijgt haar publiek op het puntje van de stoel. Bijzonder dit seizoen is ook dat zij een gloednieuwe cd heeft opgenomen, met vrijwel alleen nooit eerder gezongen repertoire. Special guest is de alom geprezen Amerikaanse tenorsaxofonist Scott Hamilton. Ook tijdens haar concerten zal dit nieuwe repertoire uitgebreid de revue passeren.
Een concert van Rita Reys en haar “jongens” is een gebeurtenis die velen nog lang op het netvlies zal blijven staan.
“Rita Reys: nog altijd de beste timing” – NRC Handelsblad
|
|
